Zapobieganie zakażeniom C. difficile

Rocznie z powodu zakażeń szpitalnych umiera 16 milionów ludzi na świecie, natomiast śmiertelność wśród osób zakażonych CD wynosi aż 17 %, dlatego tak ważne jest świadome i odpowiedzialne postępowanie z zakażonym pacjentem.

Dlatego należy dużo mówić i robić w zakresie prewencji zakażeń. Do najważniejszych środków prewencji przed zakażeniami C. difficile zaliczamy użycie systemów do kontrolowanej zbiórki stolca, izolację pacjentów w odpowiednio dostoswanych salach, dekontaminacja sal i narzędzi medycznych używanych bądź znajdujących się w pobliżu osób z objawami oraz użycie systemów do kontrolowanej zbiórki stolca. Należy tutaj pamiętać, że najważniejszym narzędziem, ponieważ używanym najczęściej - są nasze ręce. Ich higiena jest niezwykle ważnym elementem profilaktyki zakażeń. Rocznie z powodu zakażeń szpitalnych umiera 16 milionów ludzi na świecie, natomiast śmiertelność wśród osób zakażonych CD wynosi aż 17 %, dlatego tak ważne jest świadome i odpowiedzialne postępowanie z zakażonym pacjentem.

Higiena rąk

Higiena rąk jest szeroko nagłaśniana przez Światową Organizację Zdrowia, jedną z jej aktywności jest wdrożenie programu „Clean Care is Safer Care” w 17 tysiącach placówek medycznych w 171 krajach. W Polsce program działa pod nazwą „Higiena Rąk to Bezpieczna Opieka”. Liczne konferencje i publikacje mają za zadanie uświadamiać czasem lekceważony aspekt higieny rąk.

Higiena, a spory:

  • Wykazano, że stosowanie wody z mydłem jest z bardziej skuteczne niż środki alkoholowe w usuwaniu sporów C. difficile z rąk personelu
  • Brak badań wskazujących na wzrost liczby zakażeń C. difficlie w ośrodkach stosujących środki alkoholowe
  • W przypadku sporadycznych zachorowań środek alkoholowy może być stosowany
  • W przypadkach ognisk epidemicznych zalecane przejście na mycie rąk

Poprawne, dokładne i odpowiednio długie mycie rąk zapewnia mniejsze ryzko przenoszenia sporów. Mimo iż wielu z nas pomyśli, że wie jak myć ręce warto zapoznać i przypomnieć sobie tę procedurę. Procedura przedstawiona na obrazku należy do zasobów WHO.

Technika higieny rąk przy użyciu mydła i wody

https://www.cmj.org.pl/clean-care/higiena-rak-wytyczne-who-draft.pdf - Publikacja WHO, 2009 Wytyczne WHO dotyczące higieny rąk w opiece zdrowotnej – podsumowanie

System do kontrolowanej zbiórki stolca

W wielu krajach (USA, Wielka Brytania, Dania) uznano, że zastosowanie zamkniętego systemu kontrolowanej zbiórki stolca* u pacjentów [zakażonych C. difficile] może w istotny sposób wpłynąć na zmniejszenie się zagrożenia rozprzestrzeniania infekcji, poprawić efektywność i warunki pielęgnacji pacjentów oraz jakość ich życia. W Danii, w biuletynie wydawanym przez Centralny Zespół ds. Kontroli Zakażeń (CEI) opublikowanym w czerwcu 2011, Rządowa Agencja ds. Zapobiegania Zakażeniom (SSI) dostrzega potencjał w kontroli tego typu zakażeń dzięki stosowaniu systemu do kontrolowanej zbiórki stolca Flexi-Seal® FMS. W biuletynie urządzeń medycznych rozsyłanym do duńskich specjalistów w zakresie kontroli zakażeń, agencja zaleca ten system kontrolowanej zbiórki stolca, jako skuteczny sposób pielęgnacji pacjentów z nietrzymaniem stolca i biegunką. Najważniejszym z punktu widzenia Agencji ds. Zapobiegania Zakażeniom są cechy tego systemu takie jak: szczelność (system zamknięty), łatwość aplikacji i obsługi. Może to mieć istotne znaczenie w zapobieganiu przenoszeniu infekcji, zwłaszcza w Oddziałach Intensywnej Terapii w przypadku pacjentów z C. difficile. [33]. W Wielkiej Brytanii, w części jednostek ochrony zdrowia jak np. w Northumbria Healthcare NHS Foundation Trust, stosowanie systemu kontrolowanej zbiórki stolca* uznano za jeden z elementów polityki kontroli zakażeń w zakresie zapobiegania infekcjom spowodowanym przez Clostridium difficile [47]. Podobne zalecenia dotyczące stosowania systemu kontrolowanej zbiórki stolca* wypracowane zostały w: – Walii (All Wales Guidelines for Faecal Management Systems, Guidelines for Best Practice, 2010) [48] – Showcase (The Healthcare Associated Infections (HCAI) Technology Innovation Programme: Showcase Hospitals Reports No.5: The Flexi-Seal Faecal Management System [49]. Referencje takie znalazły się także w angielskim Programie Innowacyjnych Technologii ds. Infekcji Związanych z Opieką Zdrowotną (HCAI – Health Care Associated Infections Technology Innovations Program), w którym stwierdzono, że stosowanie systemu kontrolowanej zbiórki stolca* może pomóc zminimalizować zużycie pieluchomajtek, zmian pościeli, a w konsekwencji skrócić czas pracy pielęgniarek przeznaczony na pielęgnację pacjentów z biegunką [50]. Inne zalety stosowania zamkniętego systemu do kontrolowanej zbiórki stolca* podkreślane przez angielski HCAI oraz zawarte w komunikacie duńskiej SSI, to poprawa samopoczucia i poczucia godności pacjenta (jeśli jest w kontakcie) oraz istotne zmniejszenie występowania podrażnienia i przerwania ciągłości skóry związanych z inkontynencją i biegunką [33,47,48,49]. Zamknięty system do kontrolowanej zbiórki stolca*, jest stosowany również w wielu szpitalach w Polsce, a zwłaszcza w Oddziałach Intensywnej Terapii, uznawany jest za standard postępowania w przypadku pojawienia się u pacjenta biegunki [17].

Izolacja

Pacjent z zakażeniem C. difficile powinien niezwłocznie zostać poddany izolacji kontaktowej. Jest ona zalecana przez towarzystwa naukowe , a jej skuteczność w ograniczeniu rozprzestrzeniania C.difficille została potwierdzona w badaniach naukowych.

Ustawa z 5 grudnia 2008 roku o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. nr 234, poz. 1570 z późn. zmianami) nakłada na Kierowników podmiotów leczniczych realizujących świadczenia zdrowotne z zakresu opieki Szpitalnej, obowiązek racjonalnego zorganizowania i utrzymania systemu zapobiegania oraz zwalczania zakażeń szpitalnych dla: pacjentów podejrzanych lub z potwierdzonym zakażeniem lub chorobą zakaźną, a także pacjentów o wysokim ryzyku rozwoju zakażenia szpitalnego. Zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 26 czerwca 2012 roku w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia podmiotu wykonującego działalność leczniczą (Dz.U. Nr 0, poz. 739) zakłady opieki zdrowotnej są zobowiązane do zorganizowania izolacji pacjentów podejrzanych lub zakażonych szczególnie niebezpiecznym czynnikiem biologicznym, a szpitale mają obowiązek do tworzenia izolatek i warunków właściwego izolowania pacjentów. §21.1 cytowanego wyżej rozporządzenia mówi, że izolatka w szpitalu składa się z: pomieszczenia pobytu pacjenta; pomieszczenia higieniczno-sanitarnego dostępnego, z pomieszczenia pobytu pacjenta, wyposażonego w:

umywalkę z baterią uruchamianą bez kontaktu z dłonią; b. dozownik ze środkiem dezynfekcyjnym uruchamiany bez kontaktu z dłonią; c. pojemnik z ręcznikami jednorazowego użycia i pojemnik na zużyte ręczniki. Tylko takie warunki powodują, że izolacja kontaktowa spełnia potrzeby w zakresie ograniczenia do minimum rozprzestrzeniania się endospor Clostridium difficile. Izolatka powinna być wyposażona w wentylację wymuszoną działającą na zasadzie podci- śnienia podciśnienia w taki sposób, że ciśnienie w izolatce jest niższe niż na korytarzu i w śluzie. §22. Śluza umywalkowo-fartuchowa powinna być wyposażona w:

  • umywalkę z baterią uruchamianą bez kontaktu z dłonią;
  • dozownik z mydłem w płynie;
  • dozownik ze środkiem dezynfekcyjnym uruchamiany bez kontaktu z dłonią;
  • pojemnik z ręcznikami jednorazowego użycia i pojemnik na zużyte ręczniki;
  • zamykany pojemnik na brudną bieliznę;
  • miejsca na ubrania z zachowaniem rozdziału ubrań czystych i brudnych.

Dekontaminacja sali

Użycie odpowiednich środków dezynfekcyjnych do powierzchni zmniejsza zapadalność na C. difficile. Wyróżnia się dwa rodzaje, które wykazały aktywność w tej kwestii

  • Środki chlorowe do rutynowej dezynfekcji oddziału
    – Mayfield Clin Infect Dis 2000;31:995–1000.
    – Wilcox J Hosp Infect 2003;54: 109–114.
  • Nadtlenek wodoru w postaci gazowej do końcowej dekontaminacji sali chorego z CD
    – Boyce JInfect Control Hosp Epidemiol 2008;29:723–729.
    – Manian F5th Decennial Meeting of the Society for
    – Healthcare Epidemiology of America (SHEA), March 18–22, 2010, Atlanta. Abstract LB6.

Według Dr med. Tomasz Ozorowski (źródło Postępowanie w ogniskach epidemicznych powodowanych przez Clostridium difficile) najskuteczniejszym środkiem wobec spor C. difficle jest podchloryn sodu w stężeniu wolnego chloru 5000 PPM. Środki o mniej potwierdzonym działaniu w ognisku epidemicznym C. difficile, ktorych zastosowanie można rozważyć w szczegóolnej sytuacji, obejmują: podchloryn sodu w stężeniu 1000 PPM , dwutlenek chloru, nadtlenek wodoru w formie gazowej. Stosowanie innych środków określonych jako sporobójcze może być niepewne co wynika z braku europejskich norm testowania środków wobec spor C.difficle w warunkach środowiska szpitalnego, zbyt długiego czasu do zadziałania, ponadto spory drobnoustrojow wskaźnikowych ( Bacillus sp.) mogą wykazywać inną podatność na środki dezynfekcyjne niż spory C. difficile

Pozostałe

W pielęgnacji pacjenta z C. difficile należy stosować sprzęt medyczny jednorazowego użytku,  jeżeli jest stosowany sprzęt wielokrotnego użytku powinien zostać przyporządkowany pacjentowi i podawany dekontaminacji skutecznej wobec sporów C. difficile.

Przypisy:

Ali S.J Hosp Infect 2011;79:93-8.

Wilcox J Hosp Infect 2011;77:187–8.

Fraisew A.J Hosp Infect 2011;77:210-2

Maillard JJ Hosp Infect 2011;77:204-9.

Humphreys P.J Hosp Infect 2011;77: 193-198