Rzekomobłoniaste zapalenie jelita grubego – przyczyny i sposoby leczenia

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit jest chorobą infekcyjną przewodu pokarmowego, którą można zarazić się głównie w szpitalach, domach opieki czy żłóbkach, a także od nosicieli, którymi często bywają niemowlęta, ale również osoby dorosłe. Co wywołuje chorobę i jak wygląda jej leczenie?

Przyczyny rzekomobłoniastego zapalenia jelit

Za rozwój schorzenia odpowiadają bakterie Clostridium difficile. Są to gram-dodatnie, beztlenowe laseczki, zdolne do wytwarzania przetrwalników (endospor) – dzięki nim C.difficile i pokrewne im gatunki mogą przetrwać w niesprzyjających warunkach. Bakterie te są również zdolne do wytwarzania niebezpiecznych toksyn A i B.

Laseczki C.difficile występują naturalnie w mikrobiocie niektórych osób – szacunkowo u 5% dorosłych oraz 50% noworodków i niemowląt. Ich obecność nie zawsze wiąże się więc z zagrożeniem. Niestety, pod wpływem długotrwałej antybiotykoterapii, prowadzącej do zniszczenia znacznej części naturalnej mikrobioty organizmu, bakterie Clostridium difficle mają zdolność do nadmiernego rozmnażania się w jelicie, a ich toksyny wywołują chorobę. Możliwym scenariuszem jest rozwój rzekomobłoniastego zapalenia jelita grubego, które miewa przebieg łagodny, jednak w bardzo ciężkich przypadkach jest schorzeniem śmiertelnym.

Rzekomobłoniaste zapalenie jelit – objawy

Obraz kliniczny infekcji obejmuje głównie biegunkę (czasami z domieszką krwi), ponadto kurczowe bóle dolnej części brzucha, gorączkę. W ciężkich przypadkach dochodzi do odwodnienia i wstrząsu. Gdy choroba ma łagodny przebieg, biegunka powinna ustąpić samoistnie po kilku dniach od zaprzestania antybiotykoterapii, jeśli zaś ma postać bardzo ciężką, powoduje niebezpieczne powikłania (u ponad połowy pacjentów z ciężkim przebiegiem następuje śmierć), w innych zaś przypadkach występują nawroty zapalenia. Charakterystycznym objawem rzekomobłoniastego zapalenia jelit są szarożółte błony rzekome, tworzące się na powierzchni błony śluzowej jelita grubego, stąd nazwa choroby.

Leczenie rzekomobłoniastego zapalenia jelit

Pacjenci, u których podejrzewane jest zakażenie, są kierowani na endoskopię jelita grubego. Jeśli diagnoza się potwierdzi, a często nawet wcześniej, konieczne jest natychmiastowe wdrożenie środków zaradczych. Rzekomobłoniaste zapalenie jelit wymaga leczenia niefarmakologicznego (odstawienie antybiotyku, który spowodował namnożenie się Clostridium difficile oraz w cięższych przypadkach hospitalizacja) oraz farmakologicznego (metronidazol, wankomycyna lub fidaksomycyna).

W przypadku nawrotów choroby możliwym scenariuszem jest wszczepienie flory bakteryjnej, wyizolowanej ze stolca zdrowych osób. Kiedy postać choroby jest bardzo ciężka i powoduje niebezpieczne powikłania, rzekomobłoniaste zapalenie okrężnicy może wymagać przeprowadzenia operacji jelit.

Czy tej chorobie można zapobiec?

Poantybiotykowe zapalenie jelit bywa groźne, dlatego niebagatelną rolę odgrywa profilaktyka. Na zakażenie narażeni są pacjenci szpitali czy ośrodków opieki medycznej, którzy mogą przenosić bakterię między sobą, a także cały personel medyczny, który ma styczność z chorymi. Dlatego tak ważna jest realizacja celów profilaktyki: zapobieganie rozwojowi zakażeń bakteryjnych u pacjentów oraz minimalizacja możliwości zakażenia się przez osoby przebywające w towarzystwie chorych.

Fundamentem działań zapobiegawczych jest ostrożne stosowanie antybiotyków. Ponadto, konieczna jest ścisła higiena, czyli mycie rąk wodą z mydłem, używanie rękawiczek ochronnych, odpowiednia dezynfekcja pomieszczeń i utylizacja środków higienicznych. Pacjent zakażony bakterią Clostridium difficile powinien zostać odizolowany od innych do pomieszczenia z osobną toaletą. Izolacja pacjentów w warunkach szpitalnych nie zawsze jest możliwa, dlatego stosowanie systemu do kontrolowanej zbiórki stolca Flexi-Seal, z udowodnionym naukowo powstrzymywaniem rozprzestrzeniania spor Clostridium difficile jest prostym i sprawdzonym rozwiązaniem.

W przebiegu rzekomobłoniastego zapalenia jelit stolec jest luźny, często nawet wodnisty i oddawany do 30 razy na dobę, co sprzyja namnażaniu się bakterii, jest bardzo uciążliwe dla pacjentów i personelu pielęgniarskiego, zwłaszcza w przypadku pacjentów niemobilnych, tymczasem ten prosty system do  zbiórki stolca pomaga w zachowaniu bezpieczeństwa i pacjenta, i osób mających z nim kontakt.

Nie zawsze można zapobiec rozwojowi groźnego zakażenia, jednak dzięki wdrożeniu rozsądnych środków zaradczych, choroba nie musi przenosić się na inne osoby z grup ryzyka.

Piśmiennictwo:

Interna Szczeklika 2015/2016, pod red. Piotra Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2015, str. 572-574

Bowler P. Clostridium diffi cile-associated disease (CDAD) infection control and fecal management. Paper presented at: 3rd Annual World
Union of Wound Healing Societies and European Wound Management Asociation Meeting; June 4-8, 2008; Toronto.

2. Jarvis WR, Schlosser JA, Jarvis AA, Chinn RY. National point prevalence study of Clostridium diffi cile in US health care facility inpatients,
2008. The Association for Professionals in Infection Control and Epidemiology, Inc. (APIC). Am J Infect Control 2009; 37: 263-70.