Biegunka poantybiotykowa – przyczyny i sposoby leczenia

Biegunka poantybiotykowa to stan, w którym dochodzi do zwiększenia częstotliwości oddawania stolca o luźnej, czasami wodnistej konsystencji, przy czym objawy te są ściśle związane z przyjmowaniem antybiotyków. Zdarza się, że biegunka ma bardzo poważny przebieg dlatego nie powinno się jej ignorować.

Dlaczego antybiotyki mogą powodować biegunkę?

Antybiotyki przepisuje się pacjentom, u których doszło do choroby wywołanej zakażeniem bakteryjnym. Mogą działać dwojako – powodując śmierć komórki bakteryjnej lub ograniczając możliwość jej rozmnażania się. Antybiotyki, oprócz zwalczania bakterii chorobotwórczych, wpływają także na naturalną florę układu pokarmowego, co powoduje czasami problemy trawienne oraz zwiększa ryzyko zakażeń. Muszą być stosowane tylko w razie konieczności i w rozsądnych ilościach. Istnieją jednak sytuacje, kiedy ich przyjmowanie jest konieczne.

Rodzaje biegunek poantybiotykowych

Biegunka poantybiotykowa może wystąpić zarówno w trakcie stosowania kuracji, jak i po jej zakończeniu. Istnieją różne rodzaje rozwolnienia związanego z lekami przeciwbakteryjnymi. Kiedy zmiany flory jelitowej prowadzą do zaburzeń trawienia i metabolizmu niektórych związków z układzie pokarmowym, występuje wówczas tzw. nieswoista biegunka związana z antybiotykoterapią. W innych przypadkach w obrębie jelit dochodzi do nadmiernego rozmnażania się bakterii Clostridium difficile, wytwarzających toksyny A i B. Choć taki stan zdarza się rzadziej, jest bardzo niebezpieczny dla pacjenta,  gdyż może prowadzićdo rozwoju rzekomobłoniastego zapalenia jelit. Pozostałe, nieliczne przypadki, są spowodowane innymi szczepami bakterii, takimi jak Klebsiella oxytoca czy Stephylococcus aureus.

Na biegunkę po antybiotyku są narażone osoby przyjmujące leki o szerokim zakresie działania przeciwbakteryjnego, u których terapia jest długotrwała lub borykają się z chorobami współistniejącymi. Czynnikiem ryzyka rozwoju rzekomobłoniastego zalania jelit jest natomiast przebywanie w szpitalu lub domu długoterminowej opieki medycznej, gdyż tam Clostridium difficile łatwiej się rozprzestrzenia.

Biegunka po antybiotykach – jakie są jej objawy?

Symptomy biegunki miewają różne nasilenie, od łagodnego po ostre. Najczęstsze objawy to luźne i częste stolce. Problemy te pojawiają się często na około tydzień po zakończeniu antybiotykoterapii, jednak zdarza się, że biegunka dokucza później, nawet kilka tygodni po odstawieniu leku. Jak długo trwa biegunka po antybiotyku? Na to pytanie nie ma jednoznacznej odpowiedzi. Łagodne postacie mijają samoistnie po kilku dniach.

Lista objawów związanych z biegunką z powodu Clostridium difficile, które powinny budzić niepokój, to:

  • częste, wodniste stolce,
  • bóle i skurcze brzucha,
  • gorączka,
  • śluz/krew w stolcu,
  • nudności, utrata apetytu.

W przypadku wystąpienia objawów chory powinien zostać skierowany na badanie, natomiast stwierdzenie zakażenia Clostridium difficile wymaga natychmiastowego wszczęcia leczenia. Konieczne są izolacja oraz przestrzeganie najwyższych standardów higieny, ze względu na niebezpieczeństwo rozprzestrzeniania się bakterii oraz zakażania innych pacjentów, personelu szpitalnego oraz osób wizytujących.

Biegunka po antybiotyku – co robić w celu jej zapobiegania?

Podstawowym sposobem zapobiegania problemom jelitowym związanym z antybiotykami jest wspomniany wcześniej rozsądek w ich stosowaniu. Ze względu na ryzyko groźnych dla zdrowia i życia powikłań związanych z zakażeniem Clostridium difficile, we wszystkich szpitalach wskazane jest wdrożenie działań profilaktycznych, w tym:

  • mycie rąk ciepłą wodą z mydłem (preparaty na bazie alkoholu są mniej skuteczne),
  • używanie rękawiczek i jednorazowej odzieży ochronnej podczas kontaktu z pacjentem,
  • dokładna dezynfekcja pomieszczeń,
  • izolacja pacjenta do pomieszczenia z osobną toaletą,
  • utylizacja używanych przez pacjenta pampersów, podkładów, a ponadto rękawiczek czy fartuchów jednorazowych, gdyż wszystko to jest potencjalnym źródłem niebezpiecznych bakterii,
  • stosowanie nowoczesnych systemów do kontrolowanej zbiórki stolca (Flexi-Seal) – w ten prosty sposób można zapobiec rozprzestrzenianiu się bakterii w ośrodku.

Działania te ograniczają prawdopodobieństwo kolejnych zakażeń, o które jest bardzo łatwo. Wodnista, trudna do kontrolowania biegunka po antybiotykach to niebezpieczne źródło bakterii. Niestety, leczenie i izolacja pacjenta są drogie i bardzo problematyczne. Tymczasem każda osoba przebywająca w szpitalu lub domu opieki medycznej jest narażona na kontakt ze śmiertelnie groźną C.difficile. Ścisła higiena, w tym stosowanie systemu do kontrolowanej zbiórki stolca, to zarówno oszczędność pieniędzy, czasu, kłopotów, jak i wzmocnienie poczucia bezpieczeństwa pacjentów oraz pracowników służby zdrowia.

Piśmiennictwo:

  1. Interna Szczeklika 2015/2016, pod red. Piotra Gajewskiego, Medycyna Praktyczna, Kraków 2015, s. 571, 573
  2. Antibiotic-associated diarrhea, MayoClinic, dostęp: 20.04.2016